Kościół Parafialny p.w. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny.

Kościół około 1930r.Kościół wczesnogotycki, zbudowany z kamienia polnego i rudy darniowej, na zaprawie wapiennej z późniejszymi uzupełnieniami cegłą. Powstał w połowie XIII wieku (niektóre źródła podają, że z XII w.). Składał się wtedy z nawy nakrytej stropem i prezbiterium z kolebkowym pseudosklepieniem. Z czasem dobudowano: zakrystię (XV w.),  i przedsionki (XVII - XVIII w.). W XIV wieku drewniany pułap kolebkowy prezbiterium, zastąpiono sklepieniem krzyżowo-żebrowym ze wspornikami w formie masek. W XV w. nawa główna otrzymała sklepienie sieciowe.

       W 1346 r. pierwsza wzmianka o kościele w "Benen", który podlegał proboszczowi w Sorau.
W 1481r. kościół poświęcony po przebudowie przez Jana Bela.Wnętrze kościoła z przed wojny.

Na zachodniej ścianie nawy, pod sklepieniem, znajdował się  łaciński napis fundacyjny, częściowo zakryty przez organy. W wolnym tłumaczeniu brzmiał: "Roku Pańskiego 1481, w wigilię Świętego Urbana, dzieło to zostało ukończone. Niech będzie chwała i cześć Bogu... Johanne Bele proboszcz  (i judi) Nickel Apil .. módl się za nich... Święta Mario, uproś u Boga wszystkie łaski".
Urban I był papieżem i świętym katolickim, uważanym za męczennika zginął 23 maja 230 r. W kościele katolickim wspomnienie Św. Urbana było 25 maja. Można więc przyjąć, że poświęcenie kościoła po odbudowie, nastąpiło 22 lub 24 maja 1481 r.


Mieszkańcy Bieniowa w połowie XVI wieku (po 1531 r.) jako jedni z ostatnich w okolicy przyjęli luteranizm.

      Ciekawostką jest, że już w 1520 r. proboszcz parafii w Olszyńcu pisał listy z Marcinem Lutrem, a Lubanice były pierwszą wsią, która przyjęła w naszej okolicy naukę M. Lutra. Z Lubanic też pochodzi najstarsza książka Dolnych Łużyc tzw. Ewangeliarz Jakubicy z 1548 r. Jest Widoczny fresk oraz prezbiterium. ok 1931r.to przekład Nowego Testamentu dzieła Miklawusa Jakubicy, pierwszego luterańskiego pastora.

W 1563 r. od strony zachodniej kościoła, dobudowano wieżę, przez Jerzego Pawła z Żar (Georg Paulus).

           Księgi metrykalne notowane są od 1636 r. a akta kościelne od 1702 r. Zachowała się lista pastorów od czasów reformacji.
1702 r. - renowacja wnętrza kościoła.Przed wojną w ołtarzu głównym znajdował się ten obraz.
Kościół odbudowany po pożarze w latach 1759 -1760.
1794 r. Odnowienie iglicy wieży kościelnej przez mistrza Gottloba Rasola z Miśni.

Na wieży znajdował się wiatrowskaz w kształcie smoka z herbem Promnitzów i literami ICGVP oraz datą 1759, wiatrowskaz na wieży znajdował się do lat 80' XX w, kiedy to dach wieży pokryto blachą miedzianą a na iglicy zamontowano krzyż.

        Wewnątrz kościoła znajduje się, ołtarz klasycystyczny oparty na 2 kolumnach jońskich. Ołtarz  z ok.1800 r. wykonano najprawdopodobniej w Pietrzykowie (Pitschkau
). W 2010 r. ołtarz poddano renowacji. Przed wojną znajdował się w nim obraz dwustronny, malowany na desce dębowej, o wymiarach 160x125 cm. Po jednej stronie znajduje się scena Ukrzyżowania w otoczeniu scen biblijnych, ukazujących Wniebowstąpienie, Trójcę Przenajświętszą, Ofiarowanie Izaaka , Modlitwy w Ogrójcu oraz Wywyższenie węża. Z drugiej strony znajduje się scena Biczowanie Chrystusa. Obraz wykonano około 1600 r. przez różnych artystów. Najprawdopodobniej scena Biczowania namalowana została Widok na chrzcielnicę oraz ogany G. Heinze, ok 1932r.przez artystę ze szkoły Tintoretta lub Vassilacchiego. Obraz ten został uszkodzony, najprawdopodobniej podczas pożaru w XVIII w. W lewy górny róg, sceny Ukrzyżowania, wstawiono kawałek deski i pomalowano. Z drugiej strony obraz nie jest naprawiony, spowodowane jest to najprawdopodobniej  tym, że za ołtarzem, znajdowały się chóry, które przesłaniały uszkodzenie i nie było potrzeby naprawy obrazu.
           Po wojnie, w ołtarzu umieszczono gotycką rzeźbę Marii z Dzieciątkiem Jezus, z 1509 r., która  znalazła się w naszym kościele dopiero po wojnie, przyniesiona przez wiernych z zburzonego kościoła w Złotniku. Ołtarz z 1509r., który mieścił się w kościele w Złotniku.
Figura była uszkodzona, Dzieciątko miało odłamaną rączkę, ale Stanisław Tyczyński zrekonstruował rączkę i odrestaurował całą rzeźbę.

            Figura w Złotniku, znajdowała się w ołtarzu głównym,
w środkowej części. Otoczona była figurami św. kobiet, od prawej górnej str. znajdowała się św. Katarzyna, niżej św. Dorota, z lewej św. Barbara  i u góry św. Małgorzata. W otwartych skrzydłach tryptyku ukazano postacie 12 apostołów. Całość stała na podstawie, w której znajdowały się trzy malowidła, przedstawiające chrzest, komunię i głoszenie słowa bożego.
 Pozostałe elementy tryptyku został zdewastowane i splądrowane po wojnie.

          
 Figura Matki Bożej z Dzieciątkiem, (z gruszką w prawej ręce) została skradziona z naszego kościoła z 21/22.09.2004 r.
Po kradzieży, w ołtarzu umieszczono kopię obrazu Matki Bożej Częstochowskiej.

           Widok na ołtarz główny oraz ambonę, ok 1932r.  W kościele znajdują się organy opus 196, z 1932 r., zbudowane przez znanego w Łużycach (i nie tylko), mistrza Gustawa Heinze. Na organach zachowała się oryginalna tabliczka z nazwiskiem mistrza.

Gustaw Heinze urodził się 9.10.1874 r. w Bieniowie w ubogiej rodzinie tzw. rodzinie chałupnika. W 1904 r. założył  zakład organomistrzowski w Żarach.
             Przez ponad 40 lat na tych organach grał, organista Władysław Ligęza, który zmarł 11 marca 2003 r.


W wewnątrz kościoła, znajdują się drzwi z okuciami, (które prowadzą do pierwszej zakrystii, obecnej ciemnicy) najprawdopodobniej z XIV w. Przy wejściu głównym w przedsionku kościoła znajdują się drzwi z około 1563 r., które niedawno poddano pracom konserwatorskim.
Ponadto w kościele znajduje się chrzcielnica z piaskowca z ok. XIV w. oraz ambona z około1702 r.

Najprawdopodobniej pod tynkiem zachowały się gotyckie i renesansowe polichromie, opisane w książce "Die Kunstdenkmäler des Kreises Sorau und der Stadt Forst", wydanej w 1939 r. w Berlinie.

              Na wieży kościelnej, znajdowały się 3 dzwony z 1922 r., wykonane przez firmę Ulrich z miejscowości Apolda. W czasie działań wojennych jeden został zniszczony.

Firma Ulrich zasłynęła tym, że 1923 r. wykonała największy wiszący dzwon na świecie, dzwon Św. Piotra w Kolonii, o wadze 24 ton i średnicy 322 cm.

Na ścianach kościoła znajdują się epitafia  z XVII i XVIII w., niektóre z herbami szlacheckimi. Są to płyty nagrobne pastorów oraz zasłużonej dla Benau rodziny Hesse. Także w kościele przed ołtarzem głównym, na posadzce, znajduje się płyta nagrobna z piaskowca ok. 15/16 w., z wyżłobionym kielichem mszalnym.

             Obecnie nad prezbiterium i nawą główną kościoła znajduje się dach dwuspadowy kryty dachówką, natomiast wieża kościelna, pokryta jest dachem namiotowym, z blach miedzianych.
Prezbiterium od nawy głównej oddziela tzw. arkada tęczowa.
W prezbiterium znajdują się 3 ostrołuczne okna, jedno od wschodu i dwa od strony południowej.
Wcześniej także od północy znajdowały się dwa okna, ale zostały zamurowane, najprawdopodobniej wtedy, gdy dobudowano obecną zakrystię ( ok. XV w.).  W nawie głównej znajdują się trzy okna od strony południowej. Okna i łuk tęczowy zostały przebudowane najprawdopodobniej w okresie baroku (XVI-XVIII w.).

              Plac kościelny otacza mur, z kamienia polnego i częściowo z cegły, z XIX w.
Kościół remontowano w latach 1895-96, 1931, 1946 (po zniszczeniach wojennych), 1963, oraz w latach 70'.

2012 r. - podczas remontu posadzki w nawie głównej kościoła odkryto fundamenty kościoła późnoromańskiego, najprawdopodobniej z początku XIII w. Natomiast przy ścianie południowej prezbiterium odnaleziono fundamenty, najprawdopodobniej kaplicy cmentarnej, pochodzące z około XII w.

Sierpień 2018 r. - Instalacja relikwii św. Jana Pawła II w kościele parafialnym.
 

       W 1897 r. do Märkischen Museum w Berlinie, trafiły takie zabytki z kościoła w Bieniowie:
- Pieta, figura Matki Boskiej trzymającej na kolanach martwego Chrystusa, około 1510 r., wysokość 104 cm, szerokość 62 cm.
- Figura św. Jana (Johannes), wysokości 80 cm, z około 1530/1540 r.
- Figura Chrystusa Zmartwychwstałego, wysokości 90cm, z 16 wieku. (Nie zachowało się żadne zdjęcie)
- Figura św. Bartłomieja (Bartholomaus), obecnie figuruje w berlińskim muzeum jako Brodaty Święty, wysokości 104 cm, z około 1520 r.

Pieta i Brodaty Święty zachowały się do tej pory i znajdują się w berlińskim muzeum.


Pieta, z XVI w.


Św. Jan, ok. 1530/40 r.


Św. Bartłomiej, ok. 1520 r.


Przekroje kościoła i wyposażenie wnętrza przed wojną.


Rzut poziomy, na którym widać niesymetryczność prezbiterium do dalszej, późniejszej części kościoła.

Przekrój podłużny kościoła, bez wieży.

Przekrój Prezbiterium

Chrzcielnica i drzwi do "ciemnicy".

 

2004r.
2004 r. - kościół od północnego-wschodu.
2004r.
Widok od wschodu.

2004r
2004 r. - kościół od południowego wschodu.

2004r.
2004 r. - XVIII w. epitafia pastora G. Franzisci
2004r
 XVII w. epitafia rodziny Hesse

2010r.
XVII w. epitafia H. Hesse

2004r.
Organy z 1932 r.
2004r.
2004 r. - figura Matki Boskiej
2011r.
Organy opus 196 - Gustawa Heinze.
2009r.
Prezbiterium - wsporniki w kształcie masek.
2008r.
Chrzcielnica
2009r
Widok na arkadę tęczową i ołtarz.
2010r.
2010 r. - kościół od południa.
2010r.
2010 r. - wieża kościelna
2010r.
2009 r. - kościół od północy.

2010 r. - kościół od południowego wschodu

2012 r. - widok od południa

2012 r. - widok z południowego zachodu

2013 r.

2014 r. - widok od strony stacji

2015 r. - na tle wiatraków.

foto: mk

Wnętrze kościoła przed II wojną światową.
Parafia Bieniów
Ks. Maciej Sieńko
Lista pastorów od czasów reformacji.
Remont kościoła 2005-2008
Odkrycie reliktów starszej budowli 2012 r.
Epitafia

źródło: "Die Kunstdenkmäler des Kreises Sorau und der Stadt Forst". 1939 r.

 

Wstecz