Bieniowski epizod "Wielkiej Ucieczki"
 

                         Podczas II Wojny Światowej w Żaganiu (Sagan) znajdował się niemiecki obóz jeniecki, przeznaczony dla zestrzelonych lotników wojsk alianckich tych, którzy wcześniej uciekali lub podjęli próbę ucieczki z innych miejsc.
Stalag Luft III znajdował się z dala od zabudowań, pośród lasów, daleko od wybrzeży Bałtyku, czy neutralnej Szwajcarii. Nie zniechęcało to jeńców, którzy planowali wydostać się z obozu, aby zwiększyć swoje szanse zaczęto drążyć trzy tunele, które nazwano „Tom”, „Dick” i „Harry”.
„Tom” został odkryty przez Niemców, a dalsza rozbudowa „Dicka” została zaniechana, z powodu rozbudowy obozu. Ostatecznie tylko „Harry” stał się szansą dla uciekinierów.

W nocy z 24 na 25 marca 1944 r. uciekinierzy zebrali się w baraku 104, gdzie pod piecem znajdowało się wejście do tunelu.
"Harry" miał długość około 111 m, ale okazało się, że źle obliczono długość i do linii lasu zabrakło ok. 9 m.
Z tunelu wydostało się 76 jeńców, zanim zauważono ucieczkę i ogłoszono alarm.
Więźniowie połączyli się w pary. Jemes Leslie Robert „Cookie” Long oraz Richard Anthony „Tony” Bethell uciekali razem. Początkowo planowali przedostać się do Czech, ale z powodu śniegu i roztopów zmienili zdanie, postanowili dostać się pociągiem przez Frankfurt do Szczecina i dalej promem do Szwecji.
Przedzierali się wzdłuż linii kolejowej, próbowali wskoczyć do wagonu, ale wszystkie pociągi, które napotkali jechały zbyt szybko.
Rankiem 26 marca 1944 r. dotarli do Benau, schowali się w stodole i przeczekali do zmroku. Pod osłoną ciemności postanowili okrążyć wioskę. Jednak ugrzęźli w zaoranym polu, zmęczeni powrócili do stodoły i postanowili spróbować ponownie następnej nocy. Jednak ich wysiłki i tym razem się nie powiodły, chcieli jeszcze wskoczyć do wolniej jadącego pociągu towarowego, ale się nie udało. Zrezygnowani powrócili do „swojej” stodoły, zdali sobie sprawę, że obejście wioski nocą jest niemożliwe.

28 marca 1944 r. postanowili poczekać do popołudnia, a kiedy większość pracowników będzie wracać na obiad, przejść wioskę. Niestety zobaczył ich strażnik Landwachtu (straży wiejskiej), który ich zatrzymał. Tony i Cookie
spędzili kilka godzin w bieniowskim areszcie, następnie przewieziono ich do Żar, a po zweryfikowaniu tożsamości odtransportowano ich do Żagania.

W ucieczce wzięło udział 76 osób z 13 krajów, w tym 6 Polaków. Na wieść o ucieczce Hitler wpadł w szał i chciał wszystkich schwytanych zbiegów natychmiast rozstrzelać, oraz komendanta obozu i strażników trzymających wartę. Jednak Göring przekonał Hitlera, że tego nie da się zachować w tajemnicy, a alianci mogą wziąć odwet na wziętych do niewoli lotników Luftwaffe.

Ostatecznie rozstrzelano 50 uciekinierów, w tym Jemesa L. R. Longa, oraz wszystkich Polaków. Dla usprawiedliwienia tego mordu miano twierdzić, że zatrzymany próbował ucieczki lub stawiał opór przy aresztowaniu.

Ucieczka w pełni powiodła się tylko dwóm Norwegom, oraz Holendrowi.
Wydarzenie to zwane „Wielką Ucieczką” - "The Great Escape" doczekało się wielu publikacji oraz filmu.

Jemes Leslie Robert „Cookie” Long, urodzony 21.02.1915 r. Bournemouth w Anglii, pilot bombowca, służył w 9 szwadronie RAF, w lotnictwie od 19.04.1940 r., zestrzelony 27.03.1941 r.
Zamordowany przez gestapo 12 kwietnia 1944 roku w Wrocławiu, jego ciało podano kremacji. Początkowo pochowany najprawdopodobniej w Żaganiu, obecnie na Cmentarzu Garnizonowym w Poznaniu.

Richard „Tony” Bethell, urodzony 9.04.1922 r. w Dar-es-Salaam na brytyjskim terytorium Tanganiki, rozpoczął służbę w RAF w lutym 1941 r., pilot myśliwca, zestrzelony 7.12.1942 r., przeżył wojnę. Zmarł 17.02.2004 r. w Kanadzie.

mk

 


Muzeum Obozów Jenieckich w Żaganiu

Replika baraku 104

Izba mieszkalna

Rys. tunelu "Harry" oraz pompa tłocząca powietrze

Wózek transportowy

Izba z zdjęciami uczestników ucieczki

W górnym rzędzie: 2 od lewej J. Long, 4 - R. Bethell

Makieta obozu Luft III

Rzeczy znalezione w obozie

Eksponaty

Wyjście z tunelu

Widok przez zasieki

W tym miejscu stał barak 104

Wejście do tunelu

Uczestnicy Wielkiej Ucieczki

R. Bethell - przeżył wojnę

J. Long - zamordowany prze gestapo

Wieża

Listownik z Serbii. Stalag VIII C Sagan. Cenzura.

List z USA. Stalag Luft III. Cenzura.


 

źródło:
            - "A Gallant Company: The Men of the Great Escape", autor Jonathan Franklin William Vance, Ibooks, 2000 - 329
            - "The war behind the wire : experiences in captivity during the Second World War". Patrick Wilson. Londyn 2000.
            - "The Great Escapers: The Full Story of the Second World War's Most Remarkable Mass Escape". Tim Carroll. 2004.

 

foto: mk

 

Strona główna